آسیب شناسی مباحث فلسفه اسلامی در حوزه های علمیه

 آسیب شناسی مباحث فلسفه در حوزه شیعه

 حجت الاسلام سید عزیز موسوی پروانی

 چکیده :

هدف نزدیک هر علمی آگاهی انسان از مسائلی است که در آن علم، مطرح می شود. بر این اساس رابطه علوم فلسفی با بعد معنوی و انسانی بشر، نزدیکتر از رابطه علوم طبیعی است  و این رابطه بیش از همه در خداشناسی تجلی می کند زیرا فلسفه است که ما را با خدای متعال آشنا کرده و ما را از صفات جمال و جلال وی آگاه می سازد و زمینه ارتباط ما را با منبع علم و قدرت و جمال بی نهایت، فراهم می نماید. چنانچه روشن است به دست آوردن همه این معارف در گرو حل مسائل شناخت شناسی و هستی شناسی است پس فلسفه اولی کلیدی است که باب فضایل عقلی و روحی و کمالات بی کران معنوی و الهی را می گشاید. افزون بر این فلسفه کمک شایانی به طرد وساوس شیطانی و ردّ مکتب های مادی و الحادی  می کند و شخص را در برابر گژ اندیشی، لغزش و انحرافات فکری مصون می دارد. بنابراین فلسفه علاوه بر نقش اثباتی و سازنده، دارای نقش دفاعی و تهاجمی نیز هست و در گسترش معارف اسلامی و ویرانی فرهنگهای ضد اسلامی مؤثر می باشد. بنابراین فلسفه اسلامی یکی از ابزارهای متقن و اساسی برای پیشبرد اهداف و اندیشه های اسلامی است که باید به بسط و بالندگی آن در شرایط کنونی جهان اهتمام داشت و بر لزوم برون برد آن از انزوا تلاش کرد. یکی ازآن راهها، شناخت و کشف عوامل و آسیب های توسعه و ترقی فلسفه اسلامی است. عواملی که سبب می شود، فلسفه نشاط و پویایی خود را از دست داده و کم رنگ شود. بر این اساس این نوشتار به بررسی آسیب ها و راهکارهایی  آن می پردازد.

ادامه نوشته

حرکت جوهری صدر المتألهین ملاصدرا

 

 

نوآوری ملاصدرا در نظریه حرکت جوهری

و نتایج آن

 

 

 حجت الاسلام سید عزیز موسوی پروانی

چکیده:

هر موجودی مادی، در اثر تحوّل درونی هر لحظه هویت نوینی می یابد که با هویّت پیشین آن تفاوت دارد که این تحول «حرکت» نامیده می شود. اما حرکت در مقوله یعنی متحرک در طول مدت حرکت خود در هر لحظه فردی آنی از آن مقوله را دارد که با افراد آنات قبل و بعد متفاوت است. سئوالی که از قدیم مطرح بوده این است که در چه مقولاتی حرکت واقع می شود به نظر صدرالمتألهین حرکت در مقولاتی که دارای افراد آنی هستند، واقع می شود لذا در مقولاتی همانند «أن یَفعَل»، «أن ینفعل» و «متی» که فرد آنی برای آن ها قابل تصور نیست، حرکت وجود ندارد (اگرچه علامه طباطبایی معتقد است در این امور نیز حرکت جوهری نیز محقق می شود). و در مقوله «جِده» و «اضافه» که امور نسبی اند و حرکت آنها تابع حرکت دیگر مقولات است حرکت وجود ندارد. پس حرکت در کم و کیف و أین و وضع رخ می دهد. سئوال اینجاست که آیا حرکت در مقوله جوهر واقع می شود؟ صدرالمتألهین اعتقاد دارد که بسیاری از بزرگان فلسفة یونان معتقد به وقوع حرکت در مقوله جوهر بوده اند و عباراتی که از آنها نقل شده دلیل بر صحت این مدعاست و آیات زیادی از قرآن کریم نیز شاهد بر وقوع حرکت جوهری و تغییر کل جهان مادی است که کمتر مورد توجه قرار گرفته است. وی نیز با بیانات و استدلالهای متفاوتی با یازده دلیل به اثبات حرکت جوهری پرداخته است. اگر چه برخی از فلاسفه مخالفت خود را با حرکت جوهری اعلام کرده اند. اما صدرالمتألهین معتقد است که حرکت در مقوله جوهر رخ می دهد، جهان مادی در حال تبدل دائمی است، ذات آن متحرک بالذات است و حرکت جوهری ریشة همه حرکات می باشد. وی با ضمیمه این نظریه که عرض از توابع جوهر و از شئون آن است به خوبی تبیین می کند که هر حرکتی که در مقولات دیگر رخ می دهد تابع حرکت جوهری است. اندیشه های فلسفه ای که اقتباس از نظریه حرکت جوهری شده است، یکی مسئله خداشناسی است که؛ «نیاز به خدا و اتکاء محض جهان مادی به یک محرک مقدم» در سایه حرکت جوهری بطور بدیهی و طبیعی احساس می شود و بوسیله حرکت جوهری دشواری و حل نشدنی «حدوث و قدم» بدست گره گشای صدرالمتألهین گشوده می شود. و اینکه، «کاروان جهان روانه، بسوی منزلی» است، در اولین نظرِ مستقیم، از اصل حرکت جوهری بر می خیزد. بطوریکه  به هیچ برهان و سخن دیگری نیاز نیست و« چگونگی ارتباط موجودات متغیر جهان ماده با خداوند که ذاتاً ثابت» است، روشن می گردد و . .

 واژگاه کلیدی: حرکت، حرکت جوهری، ثابت و متغیر، حدوث و قدم، عرض و جوهر

ادامه نوشته

اصل علیت از دیدگاه حکیمان مسلمان

اصل علیّت

از دیدگاه حکیمان مسلمان

حجت الاسلام سید عزیز موسوی پروانی

چکیده:

در میان مسائل فلسفی اصل علیت از لحاظ سبقت و قدمت اولین مسئله ای است که فکر بشر را به خود مشغول کرده است. این اصل هم در حوزة فلسفه و هم در حوزة علم، همواره به مثابه اساس و پایه هر نوع معرفتی تلقی شده، به گونه ای که بطلان و تزلزل آن منشأ تزلزل معرفت بشری است. اگر چه در ابتدا به نظر می رسد، اصل علیت و این که هر پدیده ای علتی دارد اصل بدیهی و روشنی است. اما پس از اندکی تأمل معلوم می شود که مسأله چندان هم بدیهی نیست. دست کم بداهت آن نیازمند تبیین است. به ویژه اگر به این نکته توجه کنیم برخی از فیلسوفان و متفکران بزرگی از اشعری ها، در عالم اسلام وبرخی از دانشمندان در جهان غرب این اصل را مورد تردید قرار داده اند. بی تردید فیلسوفان همواره تلاش کرده اند تا در نخستین گام، راه خود را از شکاکان جدا کنند بدین منظور تفکر و تأمل فلسفی خود را بر پایة اصل علیت بنا نهاده اند و انکار آن را به مثابة فرو ریختن بنیان تفکر و هر گونه تردید در آن را به منزلة گرفتار آمدن در ورطة شکاکیت دانسته و منکر علیت را شکاک نامیده اند. که در این نوشتار به این اصل پرداخته شده است.

واژگان کلیدی:اصل علیت،نظریه عادت،علت و معلول، علیت.

  

ادامه نوشته